Rozwój automatycznych skrzyń biegów w ostatnich latach sprawił, że obecnie są one bardzo popularne we wszystkich segmentach motoryzacyjnych. Jednak wciąż krąży wiele mitów na temat długowieczności oleju i filtra w takiej skrzyni biegów. Jaka jest prawda?

Część producentów zrezygnowała z oferowania niektórych modeli z przekładniami manualnymi. Aby samochód z automatyczną skrzynią biegów działał niezawodnie, konieczne jest przestrzeganie zasad eksploatacji i serwisowania. Niestety, wielu kierowców o tym zapomina, a sami producenci nie zawsze ułatwiają sprawę – zdarzały się przypadki, w których zalecano niewymienianie oleju przekładniowego, uznając go za „dożywotni”.

Skąd zanieczyszczenia – przecież to układ zamknięty?
Zanieczyszczenia w automatycznej skrzyni biegów powstają głównie w wyniku naturalnego zużycia jej elementów podczas eksploatacji pojazdu. Jednym z kluczowych źródeł jest zużycie tarcz sprzęgieł i hamulców wewnętrznych, które odpowiadają za płynne przełączanie biegów. W trakcie pracy tarcze ścierają się, co prowadzi do powstawania mikroskopijnych cząstek materiału. Podczas eksploatacji, podobnie jak w silniku, zanieczyszczenia degradują olej i przyspieszają zużycie elementów skrzyni. W rzeczywistości olej w automatycznej skrzyni biegów pracuje w znacznie wyższych temperaturach niż olej silnikowy – sięgających nawet 400°C. Skoro w silniku regularnie wymieniamy olej, często wręcz skracając interwały serwisowe, to dlaczego mielibyśmy pomijać wymianę w skrzyni biegów?

Objawy i konsekwencje
Zanieczyszczony olej w automatycznej skrzyni biegów zaczyna działać jak pasta ścierna – zamiast chronić, przyspiesza zużycie precyzyjnych elementów mechanicznych. Wraz z upływem czasu i przebiegu gromadzą się w nim drobiny metalu i osady, które mogą prowadzić do poważnych problemów eksploatacyjnych. Jednym z pierwszych skutków jest zatykanie elektrozaworów sterujących pracą skrzyni, co zaburza prawidłowy przepływ oleju w układzie sterowania. Równocześnie zanieczyszczenia mogą uszkadzać uszczelnienia hydrauliczne, prowadząc do wycieków i spadku ciśnienia roboczego. W konsekwencji pojawiają się objawy, takie jak szarpanie przy przełączaniu biegów, opóźnienia w reakcji skrzyni, a nawet całkowita utrata możliwości przełączenia biegu.

Filtry Hengst do automatycznych skrzyń biegów

Miska olejowa odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu skrzyni biegów

A co z filtrem?
Podczas wymiany oleju nie można zapominać o kluczowym elemencie odpowiedzialnym za jego czystość – filtrze. Jego zadaniem jest wyłapywanie zanieczyszczeń o wielkości nawet kilku mikrometrów, zatem niewidocznych gołym okiem. W większości konstrukcji filtr znajduje się pomiędzy miską olejową a pompą oleju, choć coraz częściej stosuje się rozwiązania zintegrowane z miską olejową, co upraszcza konstrukcję i serwisowanie. Z czasem filtr gromadzi coraz więcej zanieczyszczeń, co prowadzi do wzrostu ciśnienia różnicowego między stroną wejściową a wyjściową. Filtr ten, w przeciwieństwie do filtra oleju silnikowego, nie posiada zaworu obejściowego, więc przy zbyt wysokim ciśnieniu różnicowym przepływ oleju ulegnie ograniczeniu, co może skutkować nieprawidłową pracą przekładni. Tym bardziej podczas wymiany warto postawić na wysokiej jakości produkty. Materiały filtracyjne użyte do produkcji filtrów Hengst są precyzyjnie dobrane do danego typu skrzyni i rodzaju oleju, jaki powinien być w niej zastosowany.

Zapchany filtr może prowadzić do bardzo groźnego dla układu zjawiska – kawitacji. Zbyt niskie ciśnienie oleju po stronie ssącej pompy prowadzi do powstawania niewielkich pęcherzyków próżni, które bardzo szybko eksplodują. Te mikrowybuchy mogą uszkadzać powierzchnie metalowe wewnątrz pompy, powodując erozję materiału, a w dłuższej perspektywie – awarie mechaniczne. Kawitacja nie tylko obniża efektywność pracy skrzyni, przyspiesza również jej zużycie i może prowadzić do kosztownych napraw.

Warto pamiętać, że zjawisko to w automatycznej skrzyni biegów może wystąpić nie tylko w przypadku zapchanego filtra. Nawet nowy, drożny filtr nie gwarantuje pełnego bezpieczeństwa, jeśli temperatura oleju przekładniowego jest zbyt niska. Gęsty, zimny olej stawia większy opór przepływowi, co może prowadzić do spadku ciśnienia po stronie ssącej pompy. W takich warunkach, podobnie jak przy zapchanym filtrze, może dojść do powstania kawitacji, dlatego tak ważne jest, aby unikać zbyt dynamicznej jazdy zaraz po uruchomieniu zimnego silnika i dać układowi czas na osiągnięcie optymalnej temperatury pracy. 

Oferowane przez firmę Hengst miski olejowe do skrzyń biegów przechodzą rygorystyczną procedurę kontroli i testów

Zadania miski olejowej
Miska olejowa odgrywa kluczową rolę w prawidłowym funkcjonowaniu skrzyni biegów. Pełni funkcję zasobnika na olej, który jest niezbędny do smarowania i chłodzenia przekładni. Rozgrzany, powracający z obiegu olej jest w niej odpieniany i chłodzony.

Miska olejowa jest wykonana z blachy lub tworzywa sztucznego i często wyposażona w stabilizujące ją i poprawiające chłodzenie użebrowanie. Zawiera ważne elementy filtrujące, które wychwytują z oleju najdrobniejsze cząsteczki zanieczyszczeń, chroniąc kluczowe elementy przekładni, takie jak zawory. W misce olejowej skrzyni mogą być także instalowane magnesy, eliminujące z oleju większe drobiny metalu.