Pył hamulcowy często widoczny jest na kołach i innych częściach pojazdu. Dla wielu właścicieli samochodów problemem są zabrudzenia pojawiające się po jeździe. I choć rzeczywiście może to wpływać na estetykę, pył hamulcowy jest zwyczajnym produktem ubocznym procesu hamowania.

Pył hamulcowy składa się z drobnych cząstek powstających podczas hamowania. Może wyglądać jak ciemny lub rdzawy osad na felgach i innych elementach pojazdu. To normalny produkt uboczny tarcia powstającego w trakcie hamowania i generalnie nie jest to powód do niepokoju.
Pył hamulcowy jest efektem tarcia, do którego dochodzi podczas zwalniania lub zatrzymywania poruszającego się pojazdu. Ilość i rodzaj pyłu hamulcowego generowanego podczas hamowania jest wynikiem złożonych procesów fizykochemicznych zachodzących między klockiem hamulcowym a tarczą hamulcową w celu osiągnięcia pożądanej charakterystyki hamowania. Może się różnić w zależności od kilku czynników, takich jak skład klocków hamulcowych, nawyki kierowcy i warunki zewnętrzne.

Wybór klocków hamulcowych ma znaczenie
Istotną rolę w ilości i rodzaju powstającego pyłu hamulcowego odgrywa materiał cierny zastosowany w klockach. W skład najbardziej zaawansowanych mieszanek ciernych wchodzą nawet 43 surowce. Można wyróżnić trzy podstawowe rozwiązania: o niskiej zawartości stali, półmetaliczne i organiczne bezazbestowe (NAO). Wybór konkretnego zależy od dopasowania do danego układu hamulcowego, zastosowania pojazdu i warunków, w jakich będzie eksploatowany. Znaczenie mają także oczekiwane właściwości produktu, np. skuteczność, komfort czy żywotność.

Co ciekawe, klocki hamulcowe są odpowiedzialne za małą część pyłu powstającego podczas hamowania. Około 80% emisji lub pyłu pochodzi ze ścierania tarczy. Ilość usuniętego materiału tarczy zależy jednak od składu materiału ciernego klocka hamulcowego.

Agresywna jazda zwiększa tarcie
Za powstawanie pyłu z hamulców odpowiadają nie tylko mieszanki cierne, ale również styl użytkowania pojazdu. Agresywna jazda, z ostrym hamowaniem lub częstym zwalnianiem z dużej prędkości, powoduje większe tarcie, co z kolei generuje więcej pyłu hamulcowego. Jazda miejska, z wielokrotnym zatrzymywaniem się i ruszaniem, np. na światłach czy w korku, prowadzi do większego nagromadzenia pyłu w porównaniu z jazdą autostradową na długich dystansach, kiedy hamulce są uruchamiane rzadziej.

Czynniki zewnętrzne, takie jak brud drogowy, deszcz i rodzaj nawierzchni (np. zakurzone, zasolone drogi), mogą dodatkowo oddziaływać na układ hamulcowy, przyczyniając się lub wpływając na powstawanie pyłu. Pojazdy używane do jazdy wyczynowej lub terenowej często doświadczają szybszego gromadzenia się zanieczyszczeń pochodzących z tarcz i klocków ze względu na intensywniejsze użytkowanie hamulców. Dlatego wybór klocków hamulcowych dostosowanych do stylu i warunków jazdy może pomóc zminimalizować powstawanie i gromadzenie się pyłu, co przekłada się na wydłużenie żywotności elementów tego układu i utrzymanie optymalnej skuteczności hamowania.

Czy pył hamulcowy wpływa na skuteczność układu?
Pył z hamulców nie wpływa bezpośrednio na skuteczność hamowania. Dopóki elementy całego układu są w dobrym stanie, zanieczyszczenia powstające w efekcie tarcia nie zmniejszają zdolności pojazdu do skutecznego zatrzymania.

Pył hamulcowy może mieć jednak pośredni wpływ na skuteczność hamowania, jeśli gromadzi się na innych elementach układu hamulcowego, takich jak zacisk. Przy mocnym zabrudzeniu zacisk może nie być w stanie poruszać się swobodnie, co zmniejsza efektywność działania hamulców. Dlatego podczas wymiany hamulców mechanicy powinni usunąć nagromadzony pył z zacisku i innych miejsc, w których może utrudniać pracę układu.

Dostępnych jest wiele środków czyszczących, z łatwością usuwających pył hamulcowy z felg. Niektóre z nich mogą zawierać kwasowe, agresywne składniki, które zadziałają szkodliwie na powierzchnie felg, tarcz hamulcowych, szczególnie powlekanych, a także elementy gumowe stosowane w układzie. Dlatego zalecamy zapoznanie się z instrukcjami producenta preparatu i przetestowanie środka na małej powierzchni. Ponadto podczas stosowania chemicznych środków czyszczących oraz w trakcie pracy z drobnymi cząsteczkami unoszącymi się w powietrzu zalecamy noszenie maski.

Wpływ na środowisko naturalne
Pył hamulcowy to nie tylko uciążliwość estetyczna – może mieć również negatywny wpływ na zdrowie ludzi i otaczające środowisko. W 2024 r. weszły w życie przepisy związane z normą Euro 7, które po raz pierwszy objęły emisje z hamulców. W przypadku producentów oferujących swoje produkty w Unii Europejskiej konieczne będzie dostosowanie rozwiązań do limitów ścierania hamulców określonych w regulacjach.

Firma TMD Friction, właściciel marki Textar, pracuje nad koncepcjami hamulców niskoemisyjnych, które będą zgodne z nową normą emisji Euro 7. Efektem ich działania będzie spadek ilości pyłu hamulcowego w powietrzu, a tym samym na felgach. TMD Friction należało do grupy roboczej pomagającej opracować metodologię i przebieg pomiarów emisji pyłu hamulcowego na potrzeby normy Euro 7.

Marcin Ostrowski
trener techniczny marki Textar