Diagnostyka

Zanim wymienimy sterownik, spróbujmy naprawić

W samochodach mamy kilkanaście układów funkcjonalnych zarządzanych elektronicznymi sterownikami. Jeżeli dany układ nie funkcjonuje prawidłowo, przeprowadzamy diagnostykę i ustalamy, który element jest uszkodzony. W przypadku podejrzenia uszkodzenia sterownika lub jakiegokolwiek układu elektronicznego pojawia się dylemat: naprawiać czy wymieniać?

Najczęściej kierujemy się ceną danego elementu i czasem naprawy. W przypadku tanich części decydujemy się na wymianę, chyba że pojawia się problem z programowaniem. To oznacza dodatkowe koszty i czasami trudności, na przykład z dostępem do wnętrza urządzenia w celu wykonania tzw. klonowania. Na każdym etapie kalkulujemy koszty i czas, jaki musimy poświęcić na pracę. Jednak taka kalkulacja nie zawsze jest prosta i jednoznaczna – kluczowa jest ocena techniczna danego urządzenia. Takie kwestie najlepiej wyjaśniać na przykładach.

Diagnoza to nie wszystko

W samochodzie nie działa zamek centralny, a błędy wskazują na brak głównego zasilania układu sterującego. Według schematów elektrycznych układ sterujący znajduje się w wielofunkcyjnym module zamontowanym w bagażniku. Zgodnie z dokumentacją elementy wykonawcze są zabezpieczone jednym bezpiecznikiem, umieszczonym w tym module. Po sprawdzeniu bezpiecznika można stwierdzić, że część logiczna sterownika działa prawidłowo, natomiast brak jest zasilania w części wykonawczej, odpowiedzialnej za wysterowanie przekaźników lub tranzystorowych końcówek mocy podających napięcie na siłowniki zamków. Sterownik wykrywa brak napięcia, przyczyną tego może być rzeczywisty brak zasilania albo uszkodzony przekaźnik. Z punktu widzenia diagnostyki usterka została zlokalizowana, a do naprawy lub wymiany jest cały moduł.

Moduły różnią się konstrukcją – jedne są naprawialne, inne nie; w jednych dostęp do wnętrza jest łatwy, w innych praktycznie niemożliwy. Jeśli nie będziemy podejmować prób, nigdy się tego nie dowiemy.

Budowa modułów a możliwości naprawy

W naszym przypadku omawiamy moduł REM z samochodów marki Opel. Moduł można łatwo otworzyć i zobaczyć, jak jest zbudowany. Co istotne, możliwe jest oddzielenie części elektronicznej, zaprogramowanej do konkretnego samochodu, od części wykonawczej, czyli gniazd połączeniowych i bezpieczników. To bardzo ważna informacja, ponieważ w przypadku uszkodzeń spowodowanych wilgocią we wtyczkach można wymienić tylko tę część, a panel elektroniczny pozostawić oryginalny. Dzięki temu nie ma potrzeby programowania, a wymiana zajmuje zaledwie kilkanaście minut. Kolejną zaletą jest łatwy dostęp do układów scalonych, co oznacza, że przepisanie oprogramowania również nie stanowi większego problemu.

Inny przykład to moduł CEM w kształcie litery L stosowany w starszych modelach Volvo. W tym przypadku niestety nie ma możliwości oddzielenia elektroniki od podstawy. Jeśli nie możemy przeprogramować modułu, konieczne jest odlutowanie i przeniesienie płyty z elektroniką. Na pierwszy rzut oka wydaje się to bardzo pracochłonne, jednak z czasem można nabrać wprawy i wykonywać takie operacje szybciej. Każdy ma ulubioną metodę, na przykład odsysanie cyny z gniazd lutowniczych. Pod koniec zbierania cyny warto delikatnie poruszać pinem przy użyciu odsysarki, aby sprawdzić, czy został już oddzielony od płyty.

Zazwyczaj największe trudności sprawiają piny połączone z masą, ponieważ duża powierzchnia rozprasza ciepło. Jednak i z tym można sobie poradzić, nabierając doświadczenia przy kolejnych naprawach.

Opisane metody są wskazówkami dla osób niezajmujących się na co dzień elektroniką, które chcą poszerzyć kompetencje. Wymagają odwagi i często wsparcia bardziej doświadczonych osób, ale warto próbować, uczyć się i rozwijać.

Czasem wystarczy dokładność

Opisany na początku przykład z modułem REM z Opla miał ciekawy finał. Wiemy, że znalezienie, zamówienie i dostarczenie używanego modułu zajmuje zwykle kilka dni. W tym czasie jeden z pracowników – „nieelektronik” – zainteresował się samochodem oczekującym na część. Usiadł w bagażniku i zastanawiał się nad problemem. W międzyczasie zauważył, że ma mokre spodnie – okazało się, że tapicerka w bagażniku jest mokra. Rozebrał moduł, wyczyścił wszystkie piny, a następnie delikatnie je dogiął, używając odpowiedniego preparatu do czyszczenia złączy elektrycznych. Następnie złożył wszystko i zamontował z powrotem. Układ zaczął działać prawidłowo.

Kolejne kroki, jakie podjął, to wysuszenie bagażnika i pozostawienie samochodu na zewnątrz. Okazało się, że nawet podczas opadów deszczu układ działał bez zarzutu, a do wnętrza nie dostawała się woda. Samochód pozostawiono jeszcze na kilka dni w celu przetestowania w różnych warunkach atmosferycznych oraz podczas jazd próbnych, aby sprawdzić, czy drgania nie spowodują ponownego wystąpienia usterki.

Okazało się, że usterka została usunięta, a wymiana modułu okazała się zbędna. Dociekliwość, dokładne sprawdzenie wszystkiego i poświęcony czas przyniosły bardzo dobre efekty.